Tại Agentic AI Summit, Circle trình diễn Agent Stack – bộ công cụ cho phép các AI agent mở ví, thanh toán và nhận thanh toán bằng USDC. Thoạt nhìn, đây là một bước đi kỹ thuật hợp lý của một công ty stablecoin muốn bám theo làn sóng AI. Nhưng với tôi, Agent Stack không chỉ là một sản phẩm; nó là một bản kê khai tài chính được viết bằng mã nguồn. Hầu hết mọi người sẽ nhìn vào USDC và nghĩ về “tương lai của tiền tệ”. Tôi nhìn vào bối cảnh Circle đang chuẩn bị IPO, đang chịu áp lực tăng trưởng vì lãi suất có thể giảm, và đang cần một câu chuyện để định giá cao hơn.
Để hiểu vì sao Agent Stack xuất hiện, cần nhìn lại bức tranh stablecoin. USDC là một stablecoin tập trung, được neo 1:1 với đô la Mỹ, dự trữ bằng tín phiếu kho bạc và tiền mặt. Vào năm 2023, sự sụp đổ của Silicon Valley Bank đã khiến USDC mất peg trong vài ngày, vì một phần dự trữ của Circle bị kẹt trong ngân hàng này. Sự kiện đó cho thấy rõ rủi ro hệ thống của một mô hình tập trung: niềm tin chỉ đặt vào một tổ chức duy nhất. Hiện tại, USDC có vốn hóa khoảng 60 tỷ USD, trong khi USDT của Tether đạt khoảng 120 tỷ. Nhưng trong thế giới DeFi, USDC thường là lựa chọn hàng đầu nhờ tính tuân thủ, minh bạch và hệ sinh thái API mạnh mẽ. Circle sở hữu giấy phép BitLicense tại New York, đã tuân thủ MiCA tại châu Âu, và đã nộp hồ sơ S-1 lên SEC để chuẩn bị lên sàn. Mô hình kinh doanh của Circle phụ thuộc rất lớn vào lãi suất. Khi khách hàng đổi USD lấy USDC, Circle giữ số tiền đó và đầu tư phần lớn vào trái phiếu chính phủ Mỹ. Nếu lãi suất giảm, thu nhập của Circle giảm. Nếu muốn duy trì tăng trưởng doanh thu, Circle phải tăng tổng lượng USDC lưu thông. Và muốn vậy, nó cần thêm các kịch bản sử dụng mới. AI agent là một kịch bản hoàn hảo để kể chuyện tăng trưởng.
Agent Stack, về bản chất kỹ thuật, không phải là một blockchain mới, cũng không phải một giao thức đồng thuận đột phá. Nó nằm ở lớp ứng dụng: một bộ API/SDK cho phép nhà phát triển gán ví USDC cho một agent, tạo quyền thanh toán, thực hiện giao dịch xuyên chuỗi thông qua CCTP, và tuân thủ các quy định KYC/AML. Nếu tách rời lớp marketing, phần mới mẻ duy nhất là “agent identity” – cách bạn xác định một AI agent như một chủ thể kinh tế. Đây chính là nơi tôi thấy nhiều vấn đề nhất. Trong các hợp đồng thông minh, chúng ta có khái niệm owner, multisig, role-based access. Nhưng với một AI agent, bạn đang trao quyền ký cho một thực thể không có ý chí pháp lý, dễ bị tấn công prompt injection, và hành vi không thể dự đoán hoàn toàn. Nếu một agent bị chiếm quyền thông qua một lời nhắc độc hại, kẻ tấn công có thể yêu cầu nó ký chuyển toàn bộ số dư. Ví của agent đặt ở đâu? Nếu là hot wallet, môi trường chạy agent trở thành mục tiêu tấn công. Nếu dùng mô hình MPC hoặc HSM, bạn lại quay về vấn đề tập trung hóa khóa. Trong hơn hai thập kỷ quan sát ngành và từng tham gia audit các hợp đồng ICO, tôi nhận ra một chân lý: tự động hóa không loại bỏ rủi ro, nó chỉ chuyển hình thái rủi ro. Câu nói quen thuộc của tôi vẫn còn nguyên giá trị: Audit tự động ≠ không cần audit thủ công. Kể cả khi Circle có thể tự động hóa toàn bộ quy trình thanh toán cho agent, vẫn cần một cơ chế kiểm tra thủ công để xử lý các tình huống bất thường, tranh chấp hoặc lừa đảo. Và khi agent hoạt động ở tần suất cao, việc kiểm tra thủ công gần như bất khả thi.
Xét về mặt kinh tế, Agent Stack không thay đổi bản chất token model của USDC. USDC không phải là một token đầu cơ; nó là một đồng tiền định danh. Người nắm giữ USDC không nhận được lợi nhuận từ Circle. Circle hưởng lợi từ lãi suất trên dự trữ, còn người dùng nhận được một đồng stablecoin ổn định. Do đó, nếu USDC trở thành “tiền của máy móc”, điều đó có nghĩa là lượng USDC được mint thêm, AUM của Circle tăng lên, và doanh thu lãi suất của Circle cũng tăng. Nhưng lưu ý: nếu Fed cắt giảm lãi suất, câu chuyện này sẽ yếu đi đáng kể. Đây chính là lý do vì sao tôi nghi ngờ về mặt định giá. Một startup AI payment có thể được định giá theo số lượng agent tiềm năng, nhưng Circle bị ràng buộc bởi biên lãi suất và chi phí tuân thủ. Và chi phí tuân thủ, đặc biệt là MiCA, không hề rẻ. Tôi từng nhận định rằng MiCA mang lại sự rõ ràng bề ngoài, nhưng yêu cầu dự trữ và chi phí tuân thủ sẽ giết chết các dự án nhỏ. Với Circle, MiCA lại là một lợi thế cạnh tranh, vì nó dựng lên một rào cản gia nhập cực lớn. Trong khi đó, các đối thủ như Stripe Crypto Payouts hay Skyfire có thể nhanh chân hơn trong các phân khúc nhỏ, nhưng họ không có một stablecoin tuân thủ toàn cầu như USDC và không có mạng lưới chuyển tiền xuyên chuỗi CCTP. Lợi thế này là thật, nhưng nó cũng là một lời nguyền: Circle phải liên tục chứng minh rằng mình có thể đổi mới mà không bị kìm hãm bởi chính hệ thống pháp lý đang bảo vệ mình.
Nếu nhìn vào dữ liệu thị trường, tình hình hiện tại cho thấy AI agent payment là một câu chuyện ở giai đoạn rất sớm. Có những trường hợp sử dụng thực tế: một agent đăng ký dịch vụ API, một agent trả phí cho agent khác, một agent mua dữ liệu. Nhưng quy mô giao dịch gần như bằng không so với khối lượng thanh toán truyền thống. Tôi nhớ vào năm 2022, khi tôi rút vào nghiên cứu zero-knowledge proofs và xây dựng một prototype ZK-rollup, nó hoạt động tốt trên giấy tờ nhưng không có thị trường vì chi phí gas cao. Bài học là: có một sản phẩm chạy được không đồng nghĩa với có một sản phẩm được chấp nhận. Agent Stack cũng vậy. Circle đang đặt cược vào một tương lai mà đến chính các nhà phát triển agent cũng chưa chắc chắn về mô hình thanh toán. Liệu các agent có cần một stablecoin riêng, hay họ sẽ dùng các giải pháp thanh toán nội bộ trong hệ sinh thái của OpenAI, Google? Đây là một câu hỏi mở.
Góc nhìn phản trực giác của tôi nằm ở một câu: USDC là tiền của máy móc ≠ máy móc sẽ được tự do. Nếu mọi AI agent đều dùng USDC, thì Circle trở thành một ngân hàng trung ương của nền kinh tế máy móc. Circle có thể đóng băng tài sản, kiểm soát danh sách đen, và quyết định agent nào được phép tham gia. Điều này trái ngược hoàn toàn với lý tưởng “code is law”. Nhưng giới tài chính truyền thống lại thích điều đó, vì họ có thể kiểm soát, có thể tuân thủ, có thể chuyển tiền trong khuôn khổ. Tôi đã chứng kiến những dự án bị định giá quá cao chỉ vì một câu chuyện hot, và những dự án kỹ thuật tốt bị bỏ quên vì thiếu câu chuyện. Agent Stack có thể là một cả hai: một sản phẩm kỹ thuật hợp lý nhưng chưa chín, và một câu chuyện định giá rất hoàn hảo. Vào năm 2017, tôi phát hiện ra các lỗ hổng trong hợp đồng ICO EOS, nhưng đội ngũ phát triển bỏ qua vì họ bận chạy theo thị trường. Hôm nay, tôi thấy một vòng lặp quen thuộc: tốc độ công bố sản phẩm được ưu tiên hơn các câu hỏi về trách nhiệm và an toàn. Agent Stack là một bộ công cụ thanh toán, nhưng đồng thời là một chiến lược thoát vốn được gói gọn trong một đoạn mã.
Vậy chúng ta nên kỳ vọng điều gì? Trong ngắn hạn, Agent Stack sẽ không tạo ra một làn sóng sử dụng đáng kể. Nó có thể giúp Circle kể một câu chuyện đẹp trong đợt IPO, nhưng tác động lên doanh thu là không đáng kể. Trong dài hạn, nếu AI agent thực sự trở thành một tầng lớp kinh tế, câu hỏi không chỉ là “agent thanh toán bằng gì”, mà là “ai kiểm soát hạ tầng thanh toán đó”. USDC có lợi thế về thanh khoản, tuân thủ và hệ sinh thái, nhưng cũng mang theo gánh nặng tập trung hóa. Tôi sẽ để lại một câu hỏi cho độc giả: nếu tiền của máy móc do một công ty duy nhất phát hành, thì nền kinh tế AI khác gì một khu vườn có rào chắn? Khi máy móc có thể thanh toán, hãy tự hỏi ai là người giữ chìa khóa. Câu trả lời sẽ định hình cách chúng ta xây dựng tương lai tiền tệ.