Tôi nhận được tin nhắn từ một đồng nghiệp ở Tokyo: "Bọn anh vừa điều chỉnh GDP lên 0.5% so với dự kiến. Mọi người đang bắt đầu nói về việc thoát khỏi carry trade." Lúc đó là 3 giờ sáng theo giờ Hà Nội, tôi đang xem lại hợp đồng thông minh của một giao thức lending trên Avalanche. Tin nhắn đó khiến tôi dừng lại. Không phải vì con số GDP – nó chỉ là một điều chỉnh nhỏ trong kế hoạch. Mà vì một thứ khác: sự im lặng kỳ lạ trên các group trader crypto trong suốt 48 giờ qua. Như thể thị trường đang nín thở, chờ đợi một tiếng súng.
Hãy để tôi kể cho bạn nghe về lần đầu tiên tôi thực sự hiểu carry trade. Năm 2020, khi DeFi Summer bùng nổ, tôi mượn 10 ETH từ một giao thức cho vay để tham gia yield farming trên Curve. Lãi suất cho vay bằng ETH là 2%, còn APY trên Curve là 12%. Tôi nghĩ mình thông minh. Cho đến khi ETH giảm 30% trong một tuần – khoản nợ bằng ETH của tôi tăng vọt, trong khi tài sản thế chấp giảm. Tôi suýt bị thanh lý. Bài học: carry trade luôn kết thúc bằng một cú sốc. Và Nhật Bản đang chơi trò chơi tương tự, nhưng với quy mô hàng nghìn tỷ đô la.
Bối cảnh: Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã duy trì lãi suất âm hoặc cực thấp trong hơn một thập kỷ. Điều này tạo ra cơ hội cho các quỹ đầu cơ, ngân hàng, và cả các cá nhân giàu có vay tiền yên với lãi suất gần như bằng 0, sau đó đổ vào các tài sản có lợi suất cao hơn: trái phiếu Mỹ, cổ phiếu công nghệ, và – quan trọng nhất – tiền điện tử. Theo ước tính của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), quy mô carry trade bằng yên có thể lên tới 4 nghìn tỷ đô la. Một phần trong số đó, dù nhỏ, đã chảy vào Bitcoin và Ethereum thông qua các quỹ như Grayscale, hoặc trực tiếp qua các sàn giao dịch Nhật Bản như bitFlyer.
Bây giờ, BOJ đang điều chỉnh GDP tăng lên. Trong ngôn ngữ của thị trường, điều đó có nghĩa là: nền kinh tế Nhật Bản đủ mạnh để chịu đựng việc thắt chặt chính sách tiền tệ. Hay nói cách khác, lãi suất sẽ tăng. Khi lãi suất yên tăng lên, chi phí vay yên tăng theo. Điều này buộc các nhà đầu cơ phải bán tài sản của họ (bao gồm cả crypto) để mua lại yên và trả nợ. Đây chính là cơ chế "tháo dỡ carry trade" – một quá trình có thể gây ra sự sụp đổ nhanh chóng, như chúng ta đã thấy vào tháng 8 năm 2024, khi Bitcoin mất 15% trong một ngày sau thông tin BOJ tăng lãi suất.
Nhưng đây là góc nhìn phản trực giác: Điều chỉnh GDP lên thực ra là một tín hiệu ít đáng sợ hơn so với việc BOJ trực tiếp tăng lãi suất. Tại sao? Bởi vì thị trường đã phần nào định giá kịch bản này. Các hợp đồng tương lai lãi suất của yên đã phản ánh 70% khả năng tăng lãi suất vào tháng 10. Điều chỉnh GDP chỉ là một bước xác nhận, không phải là một cú sốc. Vấn đề thực sự nằm ở chỗ: carry trade bằng yên đã trở nên quá phổ biến đến mức ngay cả một thông tin nhỏ cũng có thể kích hoạt hiệu ứng domino. Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain: số lượng địa chỉ ví có giá trị trên 10 triệu đô la đã giảm 12% trong tháng qua, và khối lượng giao dịch trên các sàn tập trung giảm 8%. Điều này cho thấy các cá voi đang âm thầm giảm đòn bẩy.
Tôi đã từng chứng kiến cảnh tượng tương tự vào năm 2022, khi sàn FTX sụp đổ. Trước đó, mọi người đều nói "không có gì phải lo lắng". Nhưng trên chuỗi, số dư BTC trên các sàn giao dịch đã tăng đột biến trong hai tuần trước sự kiện. Đó là dấu hiệu của sự rút lui có tổ chức. Bây giờ, tôi thấy một mô hình tương tự: stablecoin đang chảy ra khỏi các sàn giao dịch và vào các ví lạnh với tốc độ nhanh nhất trong sáu tháng. Theo dữ liệu từ Glassnode, dòng chảy ròng của USDC và USDT khỏi các sàn là 1,2 tỷ đô la chỉ trong tuần trước. Điều này cho thấy các nhà đầu tư đang chuẩn bị cho một cú sốc thanh khoản.
Phân tích kỹ thuật từ góc nhìn carry trade: Không giống như các yếu tố vĩ mô khác (như CPI hay FOMC), carry trade có một đặc điểm độc đáo: nó phụ thuộc vào chênh lệch lãi suất thực tế, không chỉ là kỳ vọng. Khi BOJ điều chỉnh GDP, họ đang gửi tín hiệu rằng chênh lệch này sẽ thu hẹp. Và vì carry trade thường được thực hiện với đòn bẩy cao (5-10 lần), một sự thay đổi nhỏ cũng có thể gây ra thanh lý hàng loạt. Hãy nhìn vào thị trường futures của Bitcoin: funding rate đã chuyển từ dương sang âm trong ba ngày qua, một dấu hiệu cho thấy các nhà giao dịch đang short nhiều hơn long. Nhưng điều thú vị là open interest vẫn ở mức cao, nghĩa là chưa có sự thanh lý lớn nào xảy ra. Có thể thị trường đang chờ đợi một sự kiện kích hoạt – và điều chỉnh GDP có thể chính là nó.
Tuy nhiên, tôi sẽ đưa ra một góc nhìn trái ngược hoàn toàn: Có một khả năng mà hầu hết mọi người bỏ qua – đó là BOJ có thể điều chỉnh GDP lên mà không tăng lãi suất. Tại sao? Bởi vì nền kinh tế Nhật Bản vẫn còn mong manh. Lạm phát lõi chỉ ở mức 2,2%, và tăng trưởng tiền lương chưa bền vững. Nếu BOJ chỉ điều chỉnh GDP như một bài tập thống kê (do số liệu xuất khẩu được điều chỉnh), mà không kèm theo bất kỳ tuyên bố diều hâu nào, thì thị trường có thể thở phào. Trong kịch bản đó, carry trade sẽ tiếp tục, và crypto có thể bật tăng mạnh do sự giải tỏa tâm lý. Nhưng tôi cho rằng xác suất này chỉ khoảng 30%.
Kết luận mang tính tiến bộ: Thay vì cố gắng đoán hướng đi của BOJ, hãy tập trung vào thứ bạn có thể kiểm soát: đòn bẩy của chính mình. Trong một môi trường mà carry trade đang căng như dây đàn, việc giữ nhiều stablecoin và giảm tiếp xúc với các altcoin có thanh khoản thấp là hành động khôn ngoan. Tôi đã chuyển 40% danh mục của mình sang USDC và staking trên Ethereum qua Rocket Pool (một giao thức thực sự phi tập trung) – một quyết định dựa trên bài học từ năm 2022. Hãy nhớ: carry trade không phải là một kẻ thù, mà là một lực hấp dẫn. Khi nó đảo chiều, mọi thứ sẽ rơi nhanh hơn bạn tưởng. Câu hỏi không phải là "liệu nó có xảy ra không
