Một câu lạc bộ như Linfield FC ở Bắc Ireland, dù đã giành quyền tham dự vòng loại Champions League, vẫn có lượng fan token gần như bằng không. Ở chiều ngược lại, Paris Saint-Germain – với sự hậu thuẫn của Qatar – đã bán hết 10 triệu token chỉ trong vài giờ. Sự khác biệt này không chỉ nằm ở thành tích thể thao, nó là một tín hiệu kỹ thuật mà tôi cho rằng giới đầu tư đang bỏ qua.
Bài phân tích gần đây của Crypto Briefing về 'khoảng cách số' giữa các câu lạc bộ bóng đá thực chất đã vẽ ra một bức tranh rõ ràng: những đội giàu có đang chiếm trọn thị trường fan token, trong khi đội nhỏ hầu như không có cơ hội. Nhưng với tư cách một Layer2 Research Lead, tôi nhìn thấy ẩn sâu bên dưới – đó là câu chuyện về phân mảnh thanh khoản của một thị trường ngách.
Các nền tảng phát hành fan token như Socios.com đều chạy trên cùng một cơ sở hạ tầng (chủ yếu là Chiliz Chain, một sidechain gần đây đã nâng cấp lên rollup). Dù vậy, chi phí gas để mint token hay tham gia vote vẫn không hề rẻ cho một fan đến từ một nước đang phát triển. Một lỗi gas nhỏ có thể làm sập cả một hệ thống – điều này tôi từng chứng kiến khi audit hợp đồng của một dự án football NFT vào năm 2021. Họ đã đặt mức gas limit quá thấp cho function claim, khiến hàng trăm giao dịch thất bại trong ngày ra mắt.
Quay lại với câu chuyện của Crypto Briefing, họ đã đúng khi chỉ ra rằng sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận crypto đang tạo ra một vòng xoáy: đội lớn có nhiều tiền để mua công nghệ, thuê chuyên gia phát triển, và do đó fan của họ có trải nghiệm tốt hơn. Đội nhỏ thì mắc kẹt trong vòng lặp 'không có token thì không có fan, không có fan thì không có doanh thu để làm token'.
Nhưng tôi cho rằng đây không phải lỗi của công nghệ. 99% rollup không tạo đủ dữ liệu để cần DA chuyên dụng – câu nói tôi thường dùng để chê bai các giải pháp DA thổi phồng. Trong trường hợp này, vấn đề nằm ở thiết kế kinh tế: các nền tảng phát hành token có lợi nhuận từ việc bán token cho đội lớn, nên họ đầu tư toàn bộ nguồn lực marketing vào đó. Họ có thể tạo ra một giải pháp chi phí thấp cho đội nhỏ, nhưng đó không phải ưu tiên của họ.
Điểm mù ở đây là: thị trường đang định giá các fan token dựa trên danh tiếng của câu lạc bộ, chứ không dựa trên tiện ích thực tế mà token mang lại. Một fan token của một đội bóng nhỏ có thể có tỷ lệ tương tác cao hơn nhiều so với token của một đội lớn, nếu được thiết kế đúng – ví dụ như cho phép fan quyết định màu áo sân khách, hay chọn bài hát cổ vũ. Nhưng sự thật là, hầu hết các hợp đồng fan token đều copy-paste từ nhau, và chỉ khác nhau ở tên đội bóng.
Tôi từng tham gia một buổi workshop với 50 lập trình viên vào năm 2021, khi OpenSea bắt đầu yêu cầu IPFS cho metadata. Lúc đó tôi đã nói: 'Nếu anh em chỉ làm NFT với metadata tập trung, thì chỉ cần server sập là toàn bộ bộ sưu tập của anh em biến mất'. Bài học tương tự áp dụng cho fan token: nếu nền tảng phát hành (như Socios) gặp sự cố, tài sản của fan có thể mất giá trị. Nhưng vì các đội lớn có hợp đồng bảo lãnh, họ sẽ được bồi thường. Còn đội nhỏ thì không.
Phân mảnh thanh khoản không phải vấn đề thực – đó là narrative do VC sản xuất để đẩy sản phẩm mới. Trong trường hợp này, 'phân mảnh thanh khoản' giữa các fan token của các đội khác nhau là có thật, nhưng đó là kết quả của sự lười biếng trong thiết kế, không phải là hạn chế công nghệ. Nếu các đội nhỏ hợp tác với nhau để tạo ra một pool thanh khoản chung cho fan token của họ, họ có thể giảm chi phí giao dịch và tăng tính hấp dẫn. Nhưng điều đó đòi hỏi sự đồng thuận và một lớp trừu tượng hóa – một công việc mà không ai muốn làm vì không có lợi nhuận ngay.
Vậy đâu là góc nhìn phản trực giác? Chiến lược 'regulation-by-enforcement' của SEC không phải do không hiểu công nghệ – mà là cố tình không ban hành quy tắc rõ ràng. Điều này tạo ra một môi trường chỉ có những câu lạc bộ lớn với đội ngũ luật sư hùng hậu mới dám bước vào. Họ dễ dàng đáp ứng các yêu cầu pháp lý mơ hồ, trong khi đội nhỏ phải đối mặt với rủi ro bị kiện vì bán token chưa đăng ký. Đây là một rào cản vô hình nhưng rất thực tế, và nó giải thích tại sao khoảng cách số ngày càng nới rộng.
Tôi dự đoán rằng trong vòng 12 tháng tới, sẽ xuất hiện một làn sóng các giải pháp L2 chuyên biệt cho fan token – nơi các câu lạc bộ nhỏ có thể mint và quản lý token với chi phí gần như bằng không. Nhưng điều đó chỉ xảy ra nếu thị trường nhận ra rằng giá trị thực sự không nằm ở brand name, mà nằm ở tương tác cộng đồng có thể đo lường được trên chuỗi. Cho đến lúc đó, bài toán khoảng cách số vẫn là một miếng mồi ngon cho các dự án Layer2 biết tận dụng cơ hội đầu tiên.
Câu hỏi cuối cùng dành cho bạn: liệu bạn có đang đầu tư vào fan token dựa trên tên tuổi của đội bóng, hay dựa trên dữ liệu on-chain về mức độ tham gia thực sự của cộng đồng?