Khi mọi người bỏ chạy, người dẫn đạo thắp đèn. Đèn đó không phải để soi đường cho mình, mà để cả cộng đồng cùng nhìn thấy nguy hiểm và cơ hội.
Hôm qua, tôi đọc tin: Ủy ban Tài chính Hạ viện Mỹ sẽ tiến hành 'mark up' (đánh dấu) dự luật thuế tiền điện tử vào tháng 9. Đây không phải tin sốc – ai cũng biết chính quyền Biden đang đẩy mạnh khung thuế. Nhưng điều khiến tôi dừng lại là thời điểm: giữa lúc thị trường đang tăng, mọi người đều FOMO, ai còn nhớ đến thuế?
Context: Ai chịu tác động? Dự luật này không chỉ ảnh hưởng đến các “cá voi” Mỹ. Bất kỳ ai giao dịch trên sàn tập trung có pháp nhân Mỹ (Binance.US, Coinbase) đều có thể bị ảnh hưởng. Nhưng tôi muốn nói về Việt Nam – quốc gia có tỷ lệ sở hữu tiền điện tử thuộc top đầu, nhưng chưa có khung pháp lý rõ ràng. Khi Mỹ áp thuế, các sàn quốc tế buộc phải thu thập dữ liệu người dùng, và câu chuyện “nộp thuế hai lần” sẽ trở thành hiện thực với những ai không có giấy tờ cư trú hợp lệ.
Core: Điều gì đang bị bỏ qua? Đa số phân tích đều nói: “Rõ ràng thuế sẽ thúc đẩy thể chế hóa, có lợi dài hạn.” Nhưng tôi nhìn khác. Trong 25 năm theo dõi ngành, tôi thấy mỗi lần quy định thuế được đánh dấu (mark up) là lúc những dự án yếu ớt nhất bỏ chạy. Tại sao? Vì thuế không chỉ là chi phí – nó là bộ lọc hành vi.
Hãy xem xét dữ liệu: Năm 2017, khi SEC ban hành hướng dẫn ICO, thị trường mất 30% giá trị trong 2 tuần, nhưng sau đó các dự án có nền tảng thực sự tồn tại và vượt trội. Tôi từng tổ chức 12 buổi hội thảo ICO tại New York, chứng kiến nhiều dự án giả tạo biến mất ngay khi có quy định. Lần này cũng vậy: thuế sẽ khiến các nhà đầu cơ ngắn hạn rút lui, để lại sân chơi cho những người xây dựng giá trị thực.
Nhưng với Việt Nam, có một góc chết: luồng vốn từ kiều hối quay về địa phương. Nhiều anh chị em ở nước ngoài gửi tiền bằng crypto vì chi phí thấp. Nếu Mỹ siết thuế, dòng vốn này có thể bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến các gia đình ở quê nhà. Đó là điều tôi chưa thấy ai phân tích.
Contrarian: Thuế rõ ràng không phải là ‘tin tốt’ – mà là bài kiểm tra sức chịu đựng Nghe có vẻ mỉa mai: trong khi thị trường đang hưng phấn, thuế được kỳ vọng sẽ mang lại “sự rõ ràng” – nhưng rõ ràng đôi khi giống như ánh đèn pha chiếu vào con thỏ trong bóng tối. Con thỏ sợ hãi bỏ chạy, nhưng con đại bàng lại vươn cánh.
Tôi từng chứng kiến điều này trong quá trình xây dựng DAO ArtForAll. Khi thị trường NFT sụp đổ năm 2022, nhiều nghệ sĩ bỏ chạy, nhưng 50 người ở lại đã tạo ra một hệ sinh thái văn hóa thực sự. Thuế cũng vậy – nó sẽ xóa sổ những dự án chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, nhưng với những ai kiên định, nó là cơ hội để khẳng định giá trị.
Takeaway: Câu hỏi cho cộng đồng Việt Nam Liệu những builder trẻ Việt Nam có sẵn sàng đối diện với ‘mark up’ này? Hay họ vẫn tin rằng ‘ở nhà là an toàn’? Tôi không đưa ra câu trả lời, nhưng tôi nhắc nhở: khi bão tố đến, người dẫn đạo thắp đèn. Và ngọn đèn đó, chính là sự chuẩn bị về mặt kiến thức và cộng đồng.
Hãy nhìn vào ví dụ: Năm 2017, trong chuỗi hội thảo ‘Crypto For All’, tôi dạy mọi người cách phân biệt dự án tốt và xấu. Những học viên đó phần lớn đã sống sót qua mùa đông 2018-2020. Bây giờ, tôi tin rằng việc hiểu rõ luật thuế Mỹ không chỉ bảo vệ túi tiền của bạn, mà còn giúp bạn định vị lại chiến lược đầu tư.
Một điều cuối: Tôi không nói ‘hãy bỏ tất cả để FOMO’. Tôi nói: hãy thắp đèn. Hãy học, hãy phân tích, hãy chuẩn bị. Bởi vì khi mọi người bỏ chạy, người dẫn đạo thắp đèn. Và đó là lúc cộng đồng crypto Việt Nam có thể vươn lên mạnh mẽ hơn.